Semaglutyd a tirzepatyd: co pokazało bezpośrednie porównanie w badaniu SURMOUNT-5

Semaglutyd i tirzepatyd są zatwierdzone w leczeniu cukrzycy typu 2 i do kontroli masy ciała, głównie w postaci cotygodniowych wstrzyknięć (semaglutyd jest dostępny także w tabletkach). Semaglutyd działa na receptor jednego hormonu jelitowego, GLP-1, a tirzepatyd na receptory dwóch, GIP i GLP-1. W SURMOUNT-5, dużym badaniu porównującym oba leki bezpośrednio u osób z otyłością, osoby przyjmujące tirzepatyd straciły średnio więcej masy ciała (20,2% wobec 13,7% po 72 tygodniach), ale badanie nie zostało zaprojektowane do pomiaru wpływu na zawały serca, udary ani zgony.^1,2,4,5,11

W skrócie

Jak działają

Semaglutyd to zmodyfikowana wersja GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu 1), hormonu wytwarzanego w jelitach, o 94-procentowym podobieństwie sekwencji (homologii) do ludzkiego GLP-1. Zwiększa wydzielanie insuliny i obniża stężenie glukagonu tylko wtedy, gdy stężenie glukozy we krwi jest wysokie (działanie zależne od glukozy), nieznacznie spowalnia opróżnianie żołądka i działa na obszary mózgu regulujące apetyt.^1,2,10

Tirzepatyd to pojedyncza cząsteczka, która aktywuje receptory zarówno GLP-1, jak i GIP (zależnego od glukozy polipeptydu insulinotropowego), innego hormonu jelitowego, i wywiera takie samo zależne od glukozy działanie na insulinę i glukagon. Według informacji o leku badania niekliniczne (laboratoryjne i na zwierzętach) sugerują, że dodane działanie na GIP może dodatkowo przyczyniać się do regulacji spożycia pokarmu. Oba leki wiążą się z albuminą, białkiem krwi, co spowalnia ich usuwanie z organizmu i zapewnia im długi okres półtrwania.^1,2,4,5,10

Zatwierdzone produkty i zastosowania

• USA, semaglutyd: Ozempic we wstrzyknięciach oraz Rybelsus lub Ozempic w tabletkach w leczeniu cukrzycy typu 2, z dodatkowym zmniejszaniem ryzyka sercowego (a w przypadku leku Ozempic także ryzyka nerkowego) w określonych grupach; Wegovy we wstrzyknięciach i w tabletkach do długotrwałej kontroli masy ciała i do zmniejszania ryzyka poważnych zdarzeń sercowych u dorosłych z chorobą sercowo-naczyniową oraz otyłością lub nadwagą. Wegovy we wstrzyknięciach jest też zatwierdzony od 12. roku życia oraz, w ramach przyspieszonego zatwierdzenia, w stłuszczeniowej chorobie wątroby z bliznowaceniem (MASH z umiarkowanym lub zaawansowanym włóknieniem).
• USA, tirzepatyd: Mounjaro w leczeniu cukrzycy typu 2 (dorośli i dzieci w wieku od 10 lat) i do zmniejszania ryzyka poważnych zdarzeń sercowych u dorosłych z cukrzycą typu 2 z grupy wysokiego ryzyka; Zepbound do długotrwałej kontroli masy ciała i w umiarkowanym lub ciężkim obturacyjnym bezdechu sennym u dorosłych z otyłością.
• UE, semaglutyd: Ozempic i Rybelsus w leczeniu cukrzycy typu 2; Wegovy do kontroli masy ciała u dorosłych (wstrzyknięcia lub tabletki) i u młodzieży w wieku od 12 lat (wstrzyknięcia). Wyniki dotyczące serca są podane w informacji o produkcie, a nie jako osobne zastosowanie.
• UE, tirzepatyd: jedna marka, Mounjaro, w leczeniu cukrzycy typu 2 (od 10. roku życia) i do kontroli masy ciała u dorosłych, przy czym wyniki dotyczące bezdechu sennego i niewydolności serca są podane w informacji o produkcie, a nie jako osobne zastosowania.^{1,2,3,4,5,6,7,8,9}

SURMOUNT-5: duże badanie bezpośrednio porównawcze

W badaniu SURMOUNT-5 (New England Journal of Medicine, 2025) 751 dorosłych z otyłością lub z nadwagą i chorobą związaną z masą ciała, bez cukrzycy, przydzielono losowo do cotygodniowych wstrzyknięć tirzepatydu lub semaglutydu przez 72 tygodnie, każdy w najwyższej dawce tolerowanej przez daną osobę. Było to badanie otwarte, co oznacza, że uczestnicy i lekarze wiedzieli, który lek jest podawany, a sfinansowała je firma Eli Lilly, producent tirzepatydu.^11,18

Masa ciała zmniejszyła się średnio o 20,2% przy tirzepatydzie i o 13,7% przy semaglutydzie, a obwód talii o 18,4 cm wobec 13,0 cm. Więcej osób przyjmujących tirzepatyd osiągnęło każdy z progów utraty masy ciała: co najmniej 10% masy ciała straciło 81,6% wobec 60,5%, a co najmniej 25% straciło 31,6% wobec 16,1%.^11,18

Działania niepożądane w obu grupach dotyczyły głównie przewodu pokarmowego, miały nasilenie łagodne do umiarkowanego i występowały głównie w okresie zwiększania dawki. Lilly podała, że z powodu działań niepożądanych leczenie przerwało 6,1% osób przyjmujących tirzepatyd i 8,0% przyjmujących semaglutyd, ale zaznaczyła, że badanie nie zostało zaprojektowane (nie miało odpowiedniej mocy statystycznej) do porównania bezpieczeństwa i tolerancji.^11,18

W cukrzycy typu 2 wcześniejsze otwarte badanie finansowane przez Lilly, SURPASS-2 (1879 pacjentów, 40 tygodni), wykazało, że tirzepatyd obniżał HbA1c (miarę średniego stężenia glukozy we krwi) bardziej niż semaglutyd, o 2,01 do 2,30 punktu procentowego przy trzech dawkach wobec 1,86, i prowadził do większej utraty masy ciała.¹²

Wyniki sercowo-naczyniowe

Semaglutyd ma kontrolowane placebo badanie sercowo-naczyniowe u osób bez cukrzycy. Do badania SELECT (New England Journal of Medicine, 2023) włączono 17 604 dorosłych w wieku 45 lat lub starszych z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową oraz nadwagą lub otyłością. W ciągu średnio 39,8 miesiąca obserwacji zgon sercowo-naczyniowy, zawał serca niezakończony zgonem lub udar niezakończony zgonem wystąpił u 6,5% osób przyjmujących semaglutyd wobec 8,0% przyjmujących placebo (iloraz hazardów 0,80, czyli ryzyko mniejsze o 20%). Z powodu działań niepożądanych leczenie na stałe przerwało 16,6% osób przyjmujących semaglutyd i 8,2% przyjmujących placebo. To badanie stanowi podstawę amerykańskiego wskazania Wegovy dotyczącego ryzyka sercowego.^13,1

Badanie sercowo-naczyniowe tirzepatydu, SURPASS-CVOT (New England Journal of Medicine, 2025), nie miało grupy placebo. Porównywano w nim tirzepatyd z dulaglutydem, innym lekiem GLP-1, o którym już wcześniej wykazano, że zmniejsza liczbę zdarzeń sercowych, u 13 299 dorosłych z cukrzycą typu 2 i miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową (chorobą serca lub tętnic wywołaną przez blaszki miażdżycowe), obserwowanych przez medianę około czterech lat. Ten sam złożony punkt końcowy wystąpił u 12,2% osób przyjmujących tirzepatyd i 13,1% przyjmujących dulaglutyd (iloraz hazardów 0,92, 95,3% przedział ufności od 0,83 do 1,01). Spełniło to cel wykazania, że lek nie jest gorszy (non-inferiority), ale nie wykazano jego przewagi nad dulaglutydem.^14,5

Amerykańska informacja o leku Mounjaro obejmuje obecnie zmniejszanie ryzyka poważnych zdarzeń sercowych u dorosłych z cukrzycą typu 2 z grupy wysokiego ryzyka. W UE EMA przyjęła, że tirzepatyd zmniejsza to ryzyko u osób z cukrzycą typu 2 i chorobą sercowo-naczyniową, ale uznała, że osobne wskazanie nie jest potrzebne, ponieważ ci pacjenci są już objęci wskazaniem w cukrzycy, i zamiast tego dodała dane do informacji o produkcie.^5,10

Żadne badanie nie przedstawiło dotąd bezpośredniego porównania obu leków pod względem wyników sercowo-naczyniowych. SELECT i SURPASS-CVOT różnią się uczestnikami (bez cukrzycy wobec cukrzycy typu 2) i grupą porównawczą (placebo wobec aktywnego leku), więc ich wyników nie można bezpośrednio porównywać. Kontrolowane placebo badanie wpływu tirzepatydu na zachorowalność i śmiertelność u dorosłych z otyłością, SURMOUNT-MMO (15 374 włączonych uczestników), wciąż trwa, a jego zakończenie szacuje się na październik 2027 r.^13,14,15

Działania niepożądane i ostrzeżenia

Najczęstsze działania niepożądane wymienione w obu amerykańskich informacjach o lekach do kontroli masy ciała dotyczą układu pokarmowego: nudności, biegunka, wymioty, zaparcia, ból brzucha i niestrawność (dyspepsja). Obie wymieniają też zmęczenie, odbijanie, refluks żołądkowo-przełykowy i wypadanie włosów. Informacje o obu lekach zawierają te same główne ostrzeżenia:^1,4

• Ostrzeżenie w ramce: oba leki wywoływały nowotwory z komórek C tarczycy u gryzoni i nie wiadomo, czy wywołują je u ludzi. Żadnego z nich nie powinny stosować osoby z rakiem rdzeniastym tarczycy w wywiadzie osobniczym lub rodzinnym ani osoby z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 (MEN 2).
• Ostre zapalenie trzustki i ostra choroba pęcherzyka żółciowego.
• Ostre uszkodzenie nerek wskutek utraty płynów (hipowolemii) i ciężkie reakcje żołądkowo-jelitowe.
• Ciężkie reakcje alergiczne (nadwrażliwości) oraz niskie stężenie glukozy we krwi (hipoglikemia), zwłaszcza przy stosowaniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika (lekami, które pobudzają trzustkę do wydzielania insuliny).
• Nasilenie cukrzycowej choroby oczu (retinopatii) u osób z cukrzycą typu 2 oraz zachłyśnięcie treścią żołądkową (aspiracja do płuc) podczas znieczulenia ogólnego lub głębokiej sedacji.
• Informacja o leku Wegovy zawiera też osobne ostrzeżenie o przyspieszeniu czynności serca.^1,4,5

W UE EMA uznała NAION, czyli ograniczenie przepływu krwi do nerwu wzrokowego, które może spowodować utratę wzroku, za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu (maksymalnie u 1 na 10 000 osób). Każdy, u kogo podczas stosowania semaglutydu wystąpi nagła utrata wzroku lub szybkie pogorszenie widzenia, powinien niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.¹⁷

Czego nie mówi nam SURMOUNT-5

• Czy któryś z leków lepiej zapobiega zawałom serca, udarom lub zgonom: głównymi punktami końcowymi były masa ciała i obwód talii w ciągu 72 tygodni.
• Jak leki wypadają w porównaniu u osób z cukrzycą typu 2, których nie włączono do badania.
• Który z nich jest bezpieczniejszy lub lepiej tolerowany: badanie nie miało mocy statystycznej do porównania bezpieczeństwa.
• Jak tirzepatyd wypada w porównaniu z semaglutydem we wstrzyknięciach w wyższej dawce (Wegovy HD), zatwierdzonym przez FDA w marcu 2026 r., lub z semaglutydem w tabletkach. W obu ramionach badania stosowano cotygodniowe wstrzyknięcia.
• Jak zareaguje konkretna osoba. To średnie, a wyniki w obu grupach w dużym stopniu się pokrywają: 60,5% osób przyjmujących semaglutyd straciło co najmniej 10% masy ciała, a 18,4% osób przyjmujących tirzepatyd nie osiągnęło tego progu.
• Na ile wyniki przekładają się na inne warunki: badanie było otwarte, sponsorowane przez producenta tirzepatydu i prowadzone wyłącznie w USA i Portoryko.^11,16,18